skip to Main Content

EEN EXPERIMENT VAN HET MCICM

ONLINE MUSICKING

Klassieke Muziek in Tijden van Corona

ONLINE MUSICKING
KLASSIEKE MUZIEK IN TIJDEN VAN CORONA

Online Musicking is een experiment van het Maastricht Centre for the Innovation of Classical Music (MCICM), een samenwerking tussen  Universiteit Maastricht, philharmonie zuidnederland, en Zuyd Hogeschool (Conservatorium en het Lectoraat Autonomie en Openbaarheid in de Kunsten).

Het uitbreken van COVID-19 heeft grote gevolgen gehad voor muzikanten en orkesten. Omdat ze niet meer kunnen optreden in concertzalen, proberen muzikanten en orkesten nieuwe manieren te vinden om hun concerten online te brengen. We zien musici oefenen en optreden vanuit hun huiskamers op onze Facebook-tijdlijnen. Orkesten streamen eerder opgenomen of live concerten.

Maar hoe speel je klassieke muziek zonder de rituelen en routines van de concertzaal? Hoe speel je zonder dat collega-musici of publiek fysiek aanwezig zijn? Hoe vinden deze video’s hun weg naar een bepaald publiek en wat betekent dat voor ons begrip van wat een klassiek muziekpubliek kan zijn? Wat betekent het om musicus of publiek te zijn in deze tijd van thuisisolatie en sociale afstand?

In het experiment Online Musicking onderzoeken we deze vragen met vijf musici van philharmonie zuidnederland. Digitale media bieden muzikanten en orkesten andere mogelijkheden dan concertzalen. Musicoloog Christopher Small introduceerde het concept ‘musicking’ om over klassieke muziek te praten als een activiteit die niet alleen betrekking heeft op optreden en luisteren, maar ook op repeteren, oefenen en beoordelen. Wat is er nodig voor musici om aan ‘online musicking’ te doen? Wat is online muzikaliteit? Hoe verandert online musicking ons begrip van het live concert? En hoe kunnen musici omgaan met een online publiek? Kortom: hoe kunnen we op een zinvolle manier online musiceren?

Online Musicking is een van de vijf experimenten die het MCICM uitvoert in het door NWO / SIA gefinancierde Artful Participation-project. Het doel van deze experimenten is om te onderzoeken hoe het publiek kan worden betrokken bij het programmeren, uitvoeren en beoordelen van symfonische muziek.

Hieronder lees je onze ervaringen en geleerde lessen met online musicking. Het is een verhaal van vijf muzikanten en drie onderzoekers, die zich wilden inzetten voor een wijk-project rondom klassieke muziek, maar in plaats daarvan geïsoleerd thuis kwamen te zitten met alleen hun instrumenten en wat digitale tools tot hun beschikking.

PRELUDE

In februari 2020 zitten vijf klassieke musici van Philharmonie zuidnederland in een lokaal bij de Faculteit der Cultuur- en Maatschappijwetenschappen aan de Universiteit Maastricht. Samen met drie onderzoekers van het Maastricht Centre for the Innovation of Classical Music (MCICM) bespreken ze hun plannen voor het experimentele wijkproject Sounding Northwest dat op het punt staat te gaan plaatsvinden in de Maastrichtse wijk Northwest. De groep (in het vervolg: wij) wil deze buurt leren kennen, sociale evenementen bijwonen, samenwerken met enkele inwoners en optreden in kleine kamerensembles in huiskamers. Op basis van de kwesties, zorgen idealen en verhalen van buurtbewoners, zouden de musici en de bewoners samen een artistiek proces beginnen van het componeren, organiseren en uitvoeren van concerten in de wijk. Net als troubadours in het 19e-eeuwse Frankrijk wilden we klassieke muziek gebruiken om verhalen te vertellen, om de hedendaagse relevantie van klassieke muziek te onderzoeken.

En toen kwam Covid-19.

Vlak voor de start van het project in april 2020 waren we getuige van het uitbreken van de Covid-19-pandemie. De daaropvolgende lockdown begon half maart en duurde tot juni van dat jaar. Alle sociale evenementen werden afgelast en we konden niet meer naar de mensen in de wijk. De musici konden niet meer repeteren of optreden met het orkest en zaten thuis zonder publiek.

We probeerden een digitale verbinding te maken met gemeenschappen in de wijk NoordWest, maar veel inwoners waren niet online georganiseerd of hadden meer urgente zorgen. Beperkt tot online communicatie, besloten we het experiment te transformeren naar een zoektocht naar online publiek. We maakten een website om ons proces te documenteren en al snel veranderde die website in een digitale oefenruimte. In de loop van twaalf weken oefenden en experimenteerden de musici en de onderzoekers, geïsoleerd vanuit huis, met online musicking: het arrangeren, repeteren, optreden, organiseren, produceren, opnemen en bewerken van klassieke muziekuitvoeringen op internet.

Deze website toont de reis die we hebben gemaakt en de lessen die we onderweg hebben geleerd. Een verhaal over het uitproberen van nieuwe tools, repeteren op camera, akoestische kwaliteit en het online vinden van een publiek. Een verhaal van een groep musici en (artistieke) onderzoekers, die de maatschappelijke relevantie van klassieke muziek in een online tijdperk onderzoekt.

HOOFDSTUK 1
EXPERIMENTEREN MET DIGITALE MEDIA
Afgesneden van de concertzaal, hun collega-muzikanten van het orkest en hun publiek, en beperkt tot digitale communicatie, konden de musici (en de onderzoekers) niet terugvallen op een rijke traditie van concertformaten, routines en rituelen. We waren allemaal amateurs op het gebied van digitale media: het opnemen, bewerken en produceren van video’s met (smartphone) camera’s en bewerkingssoftware. We begonnen te experimenteren met het opnemen van individuele uitvoeringen op camera en na te denken over wat het betekent om les te geven en te repeteren door middel van video-conferencing software. Dit riep allerlei actuele vragen en uitdagingen op met betrekking tot kwaliteit, publieksparticipatie en maatschappelijke relevantie.

8 april, 2020: Percusionist Frank reageert op een jonge fan van het orkest. Opgenomen door philharmonie zuidnederland.

In de eerste weken na de corona-uitbraak zagen we tal van klassieke muziekinitiatieven op sociale media, variërend van individuele solisten die vanaf hun balkons en woonkamers optreden, tot orkesten die Zoom-uitvoeringen opnemen en hele wijken die opera-aria’s zingen. Philharmonie zuidnederland begon ook met het opnemen van video’s van hun musici die thuis speelden, een serie die de naam #philgood kreeg. Een video bevatte Frank, een percussionist uit onze experimentele groep, die reageerde op een jonge fan. We bespraken zijn ervaringen met het opnemen van de video, en ook andere gevallen van klassieke muziek online.

We ontdekten dat veel klassieke muziek die nu rondging in sociale media, met kinderen of gezinnen, akoestische kwaliteit miste en vaker wel dan niet een specifiek publiek in gedachten had. Sommige muzikanten maakten zich ook zorgen over de dunne lijn tussen zelfpromotie van individuele muzikanten of orkesten en authentieke en relevante inhoud. We zaten een beetje vast: wat konden wij doen?

14 april, 2020: Een boodschap van hoornspeler Jaap: we zijn er nog en we zullen het schip niet verlaten!

Hoornspeler Jaap begon met een klein muzikaal gebaar voor het publiek: we zijn er nog en we zullen het schip niet verlaten! Jaap en andere muzikanten waren in het begin een beetje sceptisch over het doel om te oefenen met het opnamen via een smartphone: “Er zijn zoveel goede voorbeelden van mensen met veel ervaring [in digitaal opnemen] … waarom zouden wij dit doen?” Een goede vraag. In de discussie die volgde, besloten we dat het ons doel niet is om te concurreren met orkesten en klassieke muzikanten die in staat zijn om hoogwaardige video’s van hun uitvoeringen te produceren. In plaats daarvan besloten we dat we zelf willen experimenteren met het maken van dergelijke video’s, om te leren wat er nodig is om als groep muzikanten online aan de slag te gaan, wat de uitdagingen zijn en wat er op het spel staat. We dachten dat de beste manier om te beginnen is om na te denken over wat de musici al online deden.

4 april, 2020: In twee video’s laat Roland zien hoe hij vioolles geeft aan zijn leerling, met behulp van FaceTime, en hoe hij en zijn leerling proberen hun viool ​​te stemmen.

Zoals veel musici in het orkest, doceert violist Roland jonge studenten. Omdat ze elkaar niet fysiek kunnen ontmoeten, besloot hij te proberen zijn lessen via FaceTime te geven. Het stemmen van een viool bleek al een hele uitdaging: normaal zou Roland dat voor zijn studenten doen, nu moesten ze het zelf doen, terwijl Roland via zijn smartphone de toonhoogte probeerde te horen.

De video van Roland leidde tot een reflectie op het geluid en de akoestische kwaliteit van dergelijke met smartphones opgenomen video’s. Eerst bespraken we vooral de technische beperkingen: van een gebrek aan akoestische kwaliteit (in digitale gecomprimeerde vormen) tot vervormde boventonen, zoals de viool van de student. Tegelijkertijd vonden we de manier waarop Roland’s video was opgenomen en bewerkt (door zijn zoon) interessant, omdat het een kijkje gaf achter de schermen van het lesgeven. Door de video van Roland en andere voorbeelden van online klassieke muziek te bespreken, leerden we dat deze video’s hun eigen kwaliteit en esthetische waarden hebben, zoals intimiteit, directheid van communicatie (zoals Jaap’s verklaring) en authenticiteit. Zoals Christina het verwoordde: “Als je een collega-muziek viool ziet spelen in haar eigen keuken, verdwijnt de formaliteit en stijfheid. Het laat de mens achter de muzikant zien.” Dus hoe kunnen we muziek uitvoeren en opnemen door gebruik te maken van de esthetiek (en minder microfoon-kwaliteit) van onze smartphones?

14 april – 14 mei 2020: percussionist Axel werkte aan zijn podcastserie ‘Axel’s Classics’, waarin hij vertelt over zijn favoriete composities.

Ons team bestond uit ten minste één digitaal onderlegde muzikant: percussionist Axel. Hij startte al een Youtube-kanaal, waar hij covers speelt op zijn percussie-instrumenten, en een podcastserie over zijn favoriete composities. In ons experiment maakte Axel van de gelegenheid gebruik om opnieuw na te denken over hoe hij een online publiek voor zijn podcasts wil aanspreken. Thuis in quarantaine nam hij drie nieuwe podcastafleveringen op die we samen bespraken. Axel legde uit hoe hij leerde zijn stem aan te passen voor een goede geluidskwaliteit, hoe hij de nummers bewerkte en de uitdaging om een aansprekend ​​verhaal te construeren, en een evenwicht te vinden tussen uitleg van details van de compositie en moeilijke concepten, en het toegankelijk houden voor een algemeen publiek. Door deze reflecties leerden we dat we moesten nadenken over het verhaal dat we in onze video’s willen weergeven, zowel muzikaal als visueel. En de podcasts van Axel brachten de vraag van het publiek weer op tafel: voor wie zijn deze podcasts eigenlijk precies? Hoe specifiek moet ons online publiek zijn? En waar, op welk medium, kunnen we ze te vinden?

14 april – 17 mei 2020: violiste Christina mist haar publiek. Door middel van drie opgenomen uitvoeringen probeert ze hen te vinden…

Violiste Christina nam de vraag van het publiek direct ter harte. Ze zat vast in Zwitserland en miste echt haar collega’s en publiek. Dus besloot ze hen te zoeken. In de eerste video tekende ze een publiek op papier en trad vervolgens voor ze op. We vonden het een krachtige, ingetogen en ontroerende video. In de tweede, meer humortistische video schilderde ze toiletrollen en probeerde ze voor hen op te treden in haar kleine badkamer (wat een uitdaging bleek te zijn met haar viool). In de derde video slaagt ze erin om naar buiten te gaan naar een echt live publiek – in een Zwitserse weide.

Christina merkte dat ze veel meer buiten speelde: “Thuis voel ik me veel comfortabeler, ik kan het desnoods tien keer spelen. Maar op straat voel ik dat ik dat niet kan. ” Christina leerde haar video’s te bewerken, wat elke keer gemakkelijker werd. Wat we van Christina’s video’s hebben geleerd, was het belang van het nadenken over een visueel verhaal met behulp van een storyboard en hoe een reeks video’s enige spanning kan opbouwen over wat er daarna komt. En hoe u de esthetische beperkingen van een smartphone-camera en -mic in ons voordeel kunt omzetten. Toch was de vraag waarmee we worstelden dezelfde als waarmee Christina begon: waar was ons publiek? Wat te doen voor hen?

HOOFDSTUK 2
OEFENEN MET EEN GEZAMENLIJKE ONLINE MUZIEKVIDEO

Na individueel te hebben geëxperimenteerd met verschillende digitale media – video’die reflecteren op wat het betekent om vioolles te geven via Zoom, een podcast met inspirerende verhalen over favoriete composities, tot een videoserie waarin een violist op zoek gaat naar een verloren publiek – besloten we om samen iets op te nemen.

Een eerste uitdaging was het repertoire: wat te spelen? De muzikanten die zich vrijwillig aanmeldden voor ons experimentele project, waren niet geselecteerd op basis van hun instrumenten. We hadden dus de vreemde bezetting van twee percussionisten, twee violisten en een hoornist. We konden een viool dubben en een percussionist speelde in zijn vrije tijd ook basgitaar. Maar het vinden van repertoire voor deze instrumentatie was onmogelijk.

Terwijl we het repertoire voor de samenwerkingsvideo bespraken in relatie tot een mogelijk publiek, stelden de muzikanten onmiddellijk filmmuziek en gamemuziek voor, zodat we kinderen en tieners konden aanspreken. We bespraken deze ‘educatieve zet’: het terugvallen op de routines van het nadenken over publiek dat musici kenden van de educatieve projecten bij het orkest. Nadat we dit automatisme hadden besproken, besloten we deze keer te proberen om op volwassenen te mikken en iets uit de canon te vinden in plaats van gepopulariseerde versies van klassieke muziek. We hebben uiteindelijk genoegen genomen met een wals uit Sjostakovitsj ‘Jazz Suite die relatief gemakkelijk kon worden gearrangeerd voor de instrumenten die we hadden.

Toen kwam het probleem van de geluidskwaliteit opnieuw naar boven. Sommige musici aarzelden om iets van een ‘lagere’ geluidskwaliteit te produceren, gezien het gebrek aan technische apparatuur thuis, behalve smartphones. Wat zouden mogelijke doelgroepen of collega’s denken? We bespraken nogmaals onze vorige video’s en wat de kwaliteiten daarvan waren. Vervolgens betoogde een van de twee violisten: “De smartphone is een belangrijk onderdeel van ons leven geworden terwijl we nu thuiszitten.  En als we blijven proberen om de best mogelijke akoestische kwaliteit te krijgen, dan proberen we te verbergen dat we op dit moment geen toegang hebben tot een concertzaal. Dus als we ons op dit moment echt met de wereld willen verbinden, dan moeten we onze smartphones gebruiken.” We waren het er allemaal mee eens en we begonnen met het plannen van onze opname van Sjostakovitsj.

Omdat hij al enige ervaring had met het bewerken van video’s, nam Axel het voortouw. Hij creëerde arrangementen voor de verschillende instrumenten – iets wat hij nog niet eerder had gedaan – en instrueerde de andere muzikanten hoe ze hun partijen het beste konden opnemen. Om te compenseren dat ze niet samen in dezelfde kamer konden spelen, en naar elkaars manier van spelen konden horen, besloten de musici om te spelen met een click-track in hun oordopjes, zodat hun tempo in ieder geval gemakkelijker te synchroniseren zou zijn. Aangezien Axel thuis geen professionele percussie-instrumenten had, speelde hij zijn fretloze bas. De muzikanten gingen thuis opnemen en we hielden elkaars ervaringen bij via Whatsapp.

8 april, 2020: Een week later presenteert Axel de video aan de groep.

We bespraken het redactie- en productieproces. Vanwege het rechttoe-rechtaan tempo vond Axel het relatief eenvoudig om alle audio- en videobestanden in het softwareprogramma aan elkaar te editen. Hoewel het hem behoorlijk wat tijd kostte om met verschillende bronnen te werken, die verschilden van audiokwaliteit en schermverhoudingen, zorgde hij ervoor dat alle overgangen tussen de delen en de video’s zo soepel mogelijk verliepen. We bespraken de algehele akoestische kwaliteit van de video en besloten dat de musici de volgende keer zouden opnemen in hun slaapkamers waar de akoestiek beter en de galm minder is. Ook om de montage daarna gemakkelijker te maken.

We konden horen dat niet alle instrumenten dezelfde akoestische en geluidskwaliteit hadden. Axel merkte op dat de violen verrassend goed klonken op een smartphone-microfoon, terwijl de boventonen van de marimba moeilijk op te pikken waren. We waren verrast door het resultaat, gezien de problemen die de muzikanten tegenkwamen bij het alleen thuis opnemen. Het vinden van de juiste intonatie en dynamiek was een uitdaging, zoals Jaap stelde: “Je kunt je toon niet kleuren, niet op elkaar afstemmen. Dat is heel moeilijk. ” Frank worstelde met het opnemen van de dynamiek van de marimba: “Als ik pianissimo zou spelen, klonk het nog steeds als mezzo-piano.” Ook de violisten vonden het spelen met een click-track uitdagend, ook al hadden ze er enige ervaring mee.

Deze oefening toonde de vaardigheden die nodig zijn om een samen een muziekvideo te maken en de uitdagingen van het maken van een gezamenlijke thuisopname. De muzikanten delegeerden rollen en Axel manifesteerde zich op veel manieren als een digitale vakman: het arrangeren, opnemen, bewerken en produceren van een muziekvideo. Allerlei vaardigheden die normaal gesproken geen deel uitmaken van het musiceren, werden noodzakelijk bij het online uitvoeren van klassieke muziek en om het niet-samen te kunnen spelen te compenseren.

7 mei: Wals uit Shostakovich’ Jazz Suite

HOOFDSTUK 3
HET SAMEN MAKEN VAN EEN ONLINE MUZIEKVIDEO

Nadat onze ervaring van een keer ‘repeteren’ met het met het opnemen van een gezamenlijke muziekvideo, wilden we er er nog een maken. Maar sommige musici aarzelden ook een beetje, en vergeleken hun video met de video’s van topkwaliteit van orkesten met budget en ervaring. Wat zouden we in plaats daarvan een publiek kunnen bieden, naast ons eigen leerproces? Een musicus  merkte op dat het publiek graag repetities ziet en vroeg zich af of we onze online repetitie konden laten zien: de uitdagingen van het spelen met click-track, het opnemen met een smartphone, alleen thuis. Een andere muzikant vroeg zich af hoe we het publiek van de video echt als publiek konden laten voelen, omdat ze waarschijnlijk ook alleen thuis zitten. Hoe creëer je thuis een inclusieve luisterervaring? Hoe zorg je voor muzikale inhoud en creëer je een muzikale sfeer in de luistersituatie van het publiek thuis? Hoe creëer je een situatie die de online luistervaardigheden van het publiek thuis verbetert?

We dachten na over de emoties bij het geïsoleerd thuiszitten van de afgelopen weken, en we vroegen ons af welk repertoire we konden spelen. Violiste Christina suggereerde dat de liederen van Schubert passen bij het soort emoties dat mensen nu thuis doormaken: eenzaamheid, verdriet, frustratie, hoop, vreugde. We kregen het idee om het verhaal te vertellen over het leven in thuis-quarantine aan de hand van de liederen van Schubert. We bespraken de fasen van het verhaal van thuisisolatie in tijden van corona, te beginnen met rust en onvoorzichtigheid, daarna met shock, verdriet en frustratie, enige vreugde om thuis te zijn bij familie en te eindigen met hoop. We kozen  uiteindelijk vier Schubert-nummers: Die Forelle, Erlkönig, Lachen und Weinen en Du bist die Ruh.

We erkenden ook het voordeel van Schubert-liederen voor onze atypische instrumentatie. Axel: “Als we liedjes kiezen in plaats van grotere orkestwerken, dan kunnen we het ook verrijken in plaats van een muzikaal werk te reduceren tot iets kleiners.” Maar hoe konden we de Schubert-liederen voor onze instrumentatie arrangeren? Omdat dit een veel ambitieuzere videoserie werd, besloten we het proces te verkorten en een betere taak- en rolverdeling te maken. We zouden eerst aan de arrangementen en de video werken en later nadenken over het online presenteren aan een specifiek publiek. We vroegen Neil, een van onze onderzoekers en een componist, om de arrangementen van de Schubert-liederen te maken. Axel zou de click-track maken, de video’s bewerken en de gezamenlijke video produceren. Christina werkte samen met student Sanne aan het visuele verhaal van de video. De rest zou zich richten op het maken van de muzikale en visuele inhoud.

29 mei, 2020: We bespreken de door Neil gemaakte afspraken

Binnen enkele dagen wist Neil arrangementen te creëren voor de violisten, de percussionisten en de hoornist. We bespraken de arrangementen vanuit het perspectief van een producer, waarbij de vereisten voor softwarebewerking werden afgewogen tegen muzikale criteria. We maakten een opnameplan. Er waren wat zorgen over dynamiek en intonatie. Er zijn veel delen in het arrangement waar de violen pizzicato spelen, en Axel vreest dat de microfoons van de smartphone dat niet kunnen oppikken; de violisten zouden die delen dichter bij de microfoon van de smartphone moeten spelen. Roland leerde uit zijn online lessen dat het dempen van de viool bij het spelen van pizzicato beter werkt bij de smartphone. Het opnemen van de marimba – het enige polyfone instrument in onze groep – was problematisch in de vorige opname: de vele boventonen vervormden de opname en Frank moest de resonatoren verwijderen en een deken gebruiken om de marimba te bedekken en het geluid te dempen. We besluiten een Zoom-opnameapparaat te gebruiken om de marimba op te nemen. Frank zou op zondag naar een van de onderzoekers thuis fietsen om het op te halen (een trip van Maastricht naar Eindhoven).

Er waren twee hoornpartijen in het arrangement, en Jaap merkte op dat het moeilijk is om de intonatie goed te krijgen wanneer hij zijn partij moet dubbelen. Violiste Christina herkent dit en maakt zich zorgen over de intonatie bij het spelen met een click-track en een midi-bestand: ‘Ik vertrouw er niet op dat ik de intonatie van het midi-bestand kan volgen omdat dit al mijn basisgedachten van intonatie wegneemt… er zijn veel dingen die van nature gebeuren. Het helpt echt als je de klankkleuren van de andere instrumenten hoort.” Sommige musici stellen voor om elkaars opnames te gebruiken in plaats van een click-track en midi-bestand als basis. Maar Axel is het daar niet mee eens: “Dat werkt in het echt goed, maar dat maakt het erg moeilijk om alle opnames samen te voegen in het softwareprogramma.” Neil biedt aan om als tussenoplossing een harmonische baslijn in de midi-file te creëren.

3 & 5 juni, 2020: Hoe vertel je een verhaal?

De video moet het verhaal weergeven van thuisisolatie tijdens de lockdown. De muziek van Schubert brengt de verschillende emoties over die mensen kunnen ervaren. De muzikanten stellen voor om beeldmateriaal en de teksten van de liederen van Schubert toe te voegen aan de video om de verschillende emotionele stadia in lockdown te benadrukken. Christina heeft een paar korte, minimalistische video’s opgenomen. Bij het bespreken van deze korte video’s maken sommige muzikanten zich zorgen dat we “een film gaan maken in plaats van muziek”, aangezien de video zou moeten gaan over samen muziek proberen te spelen. Maar we zijn het er allemaal over eens dat visuele esthetiek ertoe doet en dat we een visuele plot nodig hebben. Christina zou graag zien dat de video persoonlijker is en de ervaringen van de muzikanten zelf tijdens de lockdown weergeeft. Ze stelt voor om persoonlijke berichten van de muzikanten in de video’s op te nemen (een beetje zoals Bob Dylans Subterranean Homesick Blues). Vervolgens bespreken we hoe we onszelf kunnen opnemen. Roland stelt voor om Die Forelle buiten op te nemen, omdat het bij het arrangement past. Musici zouden verder ook dicht bij het raam kunnen zitten of staan en met het licht kunnen spelen. Met een klein visueel verhaal voor de eerste twee video’s beginnen de muzikanten thuis te oefenen en op te nemen.

16 & 22 juni, 2020: Een kleine tegenslag: moeilijkheden vastleggen en een nieuwe fase in corona-tijden ingaan

Na anderhalve week radiostilte bespreken we onze voortgang. Roland vermeldt dat zijn opname relatief eenvoudig is verlopen: “Ik weet nu hoe ik me moet voorbereiden, hoe ik de smartphone moet neerzetten zodat het goed opneemt en ik er ook op sta. Het wordt gemakkelijker als je er vaker mee werkt. “Maar Axel en andere muzikanten ondervonden nogal wat problemen bij het opnemen van de video’s. Sommige muzikanten hadden moeite om de tijd te vinden om het thuis op te nemen, omdat de reguliere activiteiten opnieuw begonnen. Toen de overheidsmaatregelen langzaam werden opgeheven, startte het orkest langzaam wweer op en organiseerde het online optredens en livestreamconcerten waarvoor de muzikanten begonnen te repeteren. We merkten dat we een nieuwe fase in de corona-pandemie waren ingegaan. We waren het erover eens dat het nodig zou zijn om ons experiment af te ronden voordat alle reguliere activiteiten werden hervat.

Een andere uitdaging was het opnemen van de Schubert-nummers met click-track. Tijdens het bewerken van de voltooide video’s bleek dat de tempo’s en intonatie van de videos soms te veel afweken voor Axel om het in het editing-programma te kunnen repareren. Vanwege deze opname-uitdagingen en tijdsdruk hebben we een strikter tijdschema opgesteld. We besloten ook om de tempo’s van sommige nummers te wijzigen en alle vier video’s in één keer op te nemen. De muzikanten moeten een plek kiezen die het beste klinkt, zoals een muzikant opmerkt: ‘Het is belangrijk dat iedereen zich op zijn gemak voelt in de ruimte, ook op het gebied van akoestiek. Ik denk dat we in de extra shots naar visuele esthetiek moeten zoeken.”

3 & 10 juli, 2020: Evaluatie van de video’s en de mogelijke reacties van publiek

Axel slaagde erin alle video’s van de muzikanten te bewerken tot video’s voor Die Forelle, Erlkönig en Lachen und Weinen. We waren allemaal onder de indruk van zijn ijverige werk, vooral toen we hoorden van de uitdagingen in het editing-proces. De tempo’s en intonatie van de opnames van Du bist die Ruh zouden te veel montage vergen, waardoor het resultaat volgens Axel kunstmatig zou klinken. Hij wist de timing en intonatieproblemen in de andere nummers tot op zekere hoogte te compenseren door een ingespeelde baslijn toe te voegen. Het arrangement van Erlkönig leek ‘dun’ voor digitale opname, zoals Axel opmerkt: “Het verheven gevoel door het steeds hoger gaan van de akkoorden geeft akoestisch en live een enorm effect, maar dat stuk bleek juist lastig in de opname.” Voor Christina toonde dit de moeilijkheid aan van het niet samen kunnen spelen: “Onze intonaties zijn heel anders. Met de Shostakovich-video was het gemakkelijker, omdat we niet zoveel melodieën bij elkaar hadden. Maar nu zijn we niet echt samen aan het intoneren.” Roland merkt dat de moeilijkheid om de juiste intonatie tussen de andere instrumenten te vinden, blijkt uit de verschillende manieren waarop hij en Christina hun violen strijken. Volgens Axel wijst dit gebrek aan saamhorigheid ook op de moeilijkheid en het gebrek aan routine bij het spelen voor opnames: “Het probleem bij ons als professionele muzikanten is dat we ons voortdurend aanpassen. We lossen onze fouten en onze timing altijd geleidelijk op. Als we zouden kunnen spelen op basis van elkaars intonatie en dynamiek, zou dat veel beter zijn. Maar het heeft ook te maken met precisie, en jezelf strikt houden aan die timing en intonatie.” We erkennen dat onze instrumentatie en de keuze van het repertoire de muzikanten kwetsbaar maken in de opname: waar muzikanten in een symfonieorkest zich achter andere instrumenten kunnen verschuilen, kan dat veel minder in kamermuziek – en zeker niet wanneer het alleen thuis wordt opgenomen met een click-track.

We vonden de extra video’s die Christina maakte erg passend bij de muziekvideo: ze voegden een bepaalde sfeer toe en creëerde een verbinding tussen de muziek van Schubert en emoties tijdens de corona-lockdown. De trein symboliseert zowel het begin van de reis tijdens corona, en de reis die we allemaal hebben gemaakt tijdens dit experiment. Christina vond het leuk om deze opnamen te maken: “Ik heb dit nog niet eerder gedaan, dus je ontdekt veel dingen wanneer je teksten, afbeeldingen en geluiden probeert te combineren in één opname.” We bespraken ook de visuele uitvoering en de manier waarop de musici op het scherm aanwezig waren in de video. De musici zijn nu ook acteurs op het scherm en hun gezichtsexpressie wordt extra benadrukt. Hoewel we het erover eens zijn dat hun schermbewustzijn en de manieren waarop ze zich visueel presenteerden in de video konden worden verbeterd, zien we deze geconcentreerde blik ook als onderdeel van een soort corona-esthetiek van de video: proberen samen te spelen ondanks de moeilijke omstandigheden. Het laat zien hoe lastig het is om alle nieuwe vaardigheden samen te combineren: in de goede richting spelen voor de smartphone-microfoon, spelen op een click-track, en ondertussen nadenken of je wel of niet in de camera moet kijken. Gezien deze nieuwe vaardigheden vinden sommige muzikanten het bijna jammer om hier te stoppen, omdat ze veel mogelijkheden zien om de video te verbeteren en nog meer te leren. We zijn het erover eens dat dit deel uitmaakt van het artistieke experiment: we proberen, we creëren, we reflecteren erover, we proberen het opnieuw en we gaan verder.

Vervolgens bespraken we de uitkomsten van het project en hoe en met wie we ons leerexperiment willen delen. Sommige muzikanten aarzelen omdat ze zich zorgen maken over reacties op kwaliteit van het geluid en het samenspel. Zoals Jaap overweegt: “Mensen zullen alleen naar het geluid luisteren en horen dat we niet goed samen spelen.” Christina vult aan: “Mensen verwachten veel. Ze zijn gewend video’s van hoge kwaliteit te zien. Je raakt zo gewend aan het horen van perfecte dingen dat het ingewikkelder wordt om iets zelf te doen wat dan mindere kwaliteit heeft.” Axel stelt dat we het eindresultaat nu beoordelen alsof het een professionele video is, en dat we het moeten blijven zien in de context van het hele experiment. We bespreken onze DIY-aanpak, dat er moed voor nodig is om te experimenteren, en dat het delen van het proces als uitkomst ons tot op zekere hoogte ook kwetsbaar maakt. We zijn het erover eens dat de video deel uitmaakt van ons experimentele leerproces en dat dit leerproces waardevol is om met anderen te delen, omdat het laat zien wat er nodig is om samen als individuele muzikanten online muziek te maken, om “iets buitengewoons te creëren”, en hoeveel inspanning, denken en verschillende vaardigheden het vereist. We sluiten onze laatste bijeenkomst af met een gezamenlijke Zoom-foto.

July 15: De Video: 5 Musici, Schubert & de Lockdown

EPILOOG
LEREN DOOR ONLINE MUSICKING

Het experiment Sounding North West zoals het oorspronkelijk was ontworpen, was gericht op de maatschappelijke relevantie van klassieke muziek. De coronacrisis verstoorde onze plannen en maakte ons deel van een veel breder experiment op wereldschaal. De vraag welke muziek nu te spelen, hoe precies en voor wie, werd daarmee des te urgenter. Klassieke muziekinitiatieven op sociale media in de eerste weken van de lockdown benadrukten de kracht van muziek om mensen bij elkaar te brengen. Online Musicking was onze verkenning en poging om te laten zien wat er nodig is voor vijf musici (en drie onderzoekers) om online klassieke muziek te spelen en in contact te komen met een online publiek.

In het begin van onze reis waren de meeste muzikanten terughoudend om de zelfgemaakte online video’s van klassieke muzikanten en orkesten te waarderen. Maar toen we experimenteerden met het maken van eigen opnames via smartphones, ontdekten we dat de zulke video’s ook hun eigen kwaliteit en esthetische waarden hebben, zoals intimiteit, directheid en authenticiteit. De muzikanten creëerden individuele video’s, variërend van nadenken over wat het betekent om vioolles te geven met behulp van Facetime, een podcast met inspirerende verhalen over canonieke muziekwerken, tot een videoserie waarin een violiste korte stukken speelt voor een publiek dat ze mist.

Door met deze media te experimenteren, verlegden de muzikanten hun focus van het verbeteren van de akoestische kwaliteit naar het spelen met andere esthetische elementen, waaronder de visuele kwaliteiten van een filmclip, en de narratieve structuur en het scenario. In plaats van te proberen een vorm van ‘levendigheid’ te behouden, wat een hoofdstrategie is in veel online klassieke muziekvideo’s, begonnen de muzikanten te experimenteren met de specifieke esthetische voordelen van de gebruikte media, evenals met hun beperkingen. Zoals een van de twee violisten uitlegde: “Als we blijven proberen om de best mogelijke akoestische kwaliteit te krijgen, dan proberen we te verbergen dat we op dit moment geen toegang hebben tot een concertzaal. Dus als we ons op dit moment echt met de wereld willen verbinden, dan moeten we onze smartphones gebruiken.” Het balanceren van verschillende esthetische criteria is een essentieel kenmerk van elk experimenteel project in klassieke muziek, vooral wanneer dergelijke projecten een samenwerking met andere partners of media met zich meebrengen.

Met alleen hun instrumenten en smartphones thuis, creëerden de muzikanten twee gezamenlijke muziekvideo’s. In deze video’s combineren muzikanten hun individueel opgenomen uitvoeringen thuis met extra shots die emoties uitbeelden tijdens de corona-lockdown. De laatste video is een bewerking van Schubert, niet alleen omdat we zijn liederen voor deze specifieke instrumentatie hebben gearrangeerd, maar ook in de manier waarop Schubert in de hedendaagse context van coronacrisis is geplaatst, waardoor het een nieuwe betekenis en relevantie krijgt. De musici slaagden erin om verschillende esthetische criteria te combineren en in evenwicht te brengen: akoestische, visuele en narratieve criteria. Uiteindelijk was het een uitdaging om de hoge verwachtingen van zowel muzikanten als publiek over de akoestische en geluidskwaliteit van muziekvideo’s te verlagen.

De muzikanten en onderzoekers waren amateurs in het digitaal opnemen, bewerken en produceren van video’s met smartphonecamera’s. Het experiment Online Musicking toonde het verborgen werk dat nodig is om een ​​gezamenlijke videoclip te maken op basis van individuele opnames: het balanceren en uitruilen tussen verschillende esthetische criteria; de verschillende manieren om het gebrek aan samen spelen (articuleren, dynamiek, intoneren) te compenseren in het opname- en bewerkingsproces; de vaardigheden die nodig zijn om voor een camera te presenteren en er een gezamenlijk geheel van te maken. Onze pogingen tot online musicking leidde tot allerlei actuele vragen en uitdagingen met betrekking tot kwaliteit, publieksparticipatie en maatschappelijke relevantie.

LESSEN UIT DIT EXPERIMENT:
  • Digitale video’s van klassieke muziekuitvoeringen hebben hun eigen esthetische kwaliteiten (waarden zoals intimiteit, directheid, authenticiteit en visuele en verhalende criteria)
  • Online muziekvideo’s zijn zelden voor een specifiek publiek, of gaan gepaard met specifieke online luisterpraktijken
  • Door afzonderlijk een gezamenlijke video te maken, worden de verborgen werkzaamheden en vaardigheden die deze video’s mogelijk maken zichtbaar: het plannen, opnemen, bewerken, produceren en compromissen sluiten
  • Spelen met click-track maakt expliciet wat normaal gesproken ‘natuurlijk’ en door routine onzichtbaar blijft in een concertomgeving: de dynamiek van het samen spelen door het samen articuleren en intoneren
  • Het balanceren van verschillende esthetische criteria is in de praktijk een uitdaging, het is vooral moeilijk om af te wijken van hoge verwachtingen op het gebied van akoestiek en geluidskwaliteit
  • De liederen van Schubert krijgen een nieuwe betekenis en relevantie wanneer ze worden uitgevoerd in tijden van crisis
  • Het inbeelden van een publiek tijdens het plannen, opnemen en beoordelen van uitvoeringen helpt bij het nemen van beslissingen
  • Online experimenteren vergt veel planning, zelf-organiserende vaardigheden en moed; door het proces zichtbaar te maken, worden musici kwetsbaar
APPLAUS?
WAT VOND U ERVAN?
We zijn benieuwd naar uw mening na het lezen van dit verhaal! Wat vindt u van de gezamenlijke muziekwerken die hier worden gepresenteerd? Hoe heeft u zelf deelgenomen aan online muziek, als publiek of misschien zelf als muzikant? Wat vindt u ervan om een online publiek te worden? En hoe heeft muziek u begeleid tijdens de corona-crisis?

Leave a comment in our guestbook

 
 
 
 
 
 
 
Fields marked with a * need to be filled in. Your email address won't be made public.
(nog geen berichten)
COLOFON
DANK AAN ALLE DEELNEMERS AAN HET EXPERIMENT ONLINE MUSICKING:

philharmonie zuidnederland:

Christina Buttner
Axel Dewulf
Roland van Mill
Claudia Moonen
Frank Nelissen
Jaap van Wershoven

MCICM researchers:

Ruth Benschop
Imogen Eve
Karoly Galindo
Peter Peters
Neil Smith
Ties van de Werff

Students:

Léïa Bonjean
Sanne Lux
Margaux Zandona

Online Musicking is an experiment by the Maastricht Centre for the Innovation of Classical Music (MCICM), a collaboration between Maastricht University, philharmonie zuidnederland,and Zuyd University of Applied Sciences (Conservatorium and the Research Centre for Art, Autonomy and the Public Sphere). Online Musicking is one out of five experiments that the MCICM conducts in the Artful Participation project, which is funded by the Dutch research foundations NWO and SIA.